Medya şirketlerinde telif hakları ve dijital içerik sözleşmeleri, televizyon yapımcılarından dijital haber platformlarına, reklam ajanslarından YouTube kanallarına kadar geniş bir yayıncılık ekosistemini ilgilendiren önemli hukuki konulardır.

Bir haberin, fotoğrafın, videonun, belgeselin, müziğin veya dijital içeriğin üretilmiş olması, bu içeriğe ilişkin bütün hakların otomatik olarak yayıncı şirkete geçtiği anlamına gelmez.

Özellikle bağımsız içerik üreticileriyle çalışan medya şirketlerinde, telif haklarının devri, kullanım izinleri, yayın platformları, arşiv hakları ve sözleşmelerin kapsamı konusunda uyuşmazlıklar ortaya çıkabilmektedir.

5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK), eser sahiplerinin mali ve manevi haklarını düzenlemekte; eserlerden yararlanılması ve bu haklara ilişkin sözleşmeler bakımından temel hukuki çerçeveyi oluşturmaktadır.

Dijital yayıncılığın gelişmesiyle birlikte telif hakkı meselesi yalnızca televizyon ve sinema yapımlarıyla sınırlı kalmamış; sosyal medya içerikleri, podcast yayınları, internet haberleri, dijital reklamlar ve yapay zekâ destekli üretimler açısından da önemli hâle gelmiştir.

Bu nedenle medya şirketlerinin hukuki güvenliği, yalnızca içerik üretimi sırasında değil, içeriğin hazırlanmasından yayımlanmasına ve yeniden kullanılmasına kadar uzanan bütün süreçte değerlendirilmelidir.

1. Medya Şirketlerinde Hangi İçerikler Telif Hakkıyla Korunur?

5846 sayılı Kanun uyarınca bir fikrî ürünün eser olarak korunabilmesi için kanuni şartları taşıması gerekir.

Özellikle sahibinin hususiyetini taşıyan ve Kanun’da öngörülen eser türlerinden birine giren fikrî ürünler telif korumasından yararlanabilir.

Medya sektöründe eser niteliği taşıyabilecek içeriklere örnek olarak şunlar gösterilebilir:

• Özgün makale, köşe yazısı ve senaryolar.
• Belgesel ve sinema eserleri.
• Özgün fotoğraflar ve grafik tasarımlar.
• Müzik eserleri.
• Özgün video ve animasyon çalışmaları.
• Eser niteliği taşıyan dijital görseller.
• Özgün anlatım ve kurgu içeren podcast içerikleri.

Ancak her haber, görüntü veya veri kendiliğinden telif hakkı koruması altında değildir.

Örneğin bir olayın gerçekleştiğine ilişkin yalın bilgi veya haberin dayandığı olgular, tek başına eser sahipliğinin konusu olmayabilir. Buna karşılık olayın özgün biçimde kaleme alınması, görselleştirilmesi veya sunulması, somut koşullara göre korumaya değer bir eser oluşturabilir.

Bu ayrım, özellikle internet haber sitelerinin başka kaynaklardan içerik kullanması bakımından önemlidir.

2. Bir İçeriğin Telif Hakkı Medya Şirketine mi, İçerik Üreticisine mi Aittir?

Medya şirketlerinde en sık karşılaşılan sorulardan biri, çalışan veya dışarıdan hizmet alınan kişilerin ürettiği içeriklerin hukuki durumudur.

5846 sayılı Kanun’un 18. maddesi, eserler üzerindeki mali hakları kullanma yetkisini düzenlemektedir.

Kanun uyarınca çalışanların görevlerini yerine getirirken oluşturduğu eserler üzerindeki mali hakları kullanma yetkisi, özel sözleşmeden veya işin niteliğinden aksi anlaşılmadıkça, onları çalıştıran tarafından kullanılabilir.

Ancak bu düzenleme, şirketin her durumda eser sahibi sıfatını kazandığı ya da eser sahibinin manevi haklarının ortadan kalktığı anlamına gelmez.

İş sözleşmesiyle çalışan içerik üreticileri

Bir medya şirketinin kadrolu çalışanı tarafından görevi kapsamında oluşturulan içeriklerde FSEK’in 18. maddesi önem taşır.

Bununla birlikte iş tanımı, sözleşme hükümleri, üretimin iş kapsamında gerçekleştirilip gerçekleştirilmediği ve eserin niteliği birlikte değerlendirilmelidir.

Serbest çalışan içerik üreticileri

Freelance gazeteci, fotoğrafçı, kameraman, senarist, grafik tasarımcı veya video editörüyle yapılan çalışmalarda ise farklı bir hukuki değerlendirme gerekebilir.

Bağımsız çalışan kişinin ücret karşılığında içerik üretmesi, telif haklarının tamamının kendiliğinden medya şirketine devredildiği anlamına gelmez.

Bu nedenle mali hakların devri veya kullanma yetkisinin verilmesi, FSEK’in öngördüğü şekil ve kapsam koşullarına uygun şekilde sözleşmede düzenlenmelidir.

Medya şirketleri açısından temel kural, içerik üzerinde hangi hakların kim tarafından ve ne ölçüde kullanılabileceğinin açıkça belirlenmesidir.

3. Dijital İçerik Sözleşmelerinde Hangi Mali Haklar Düzenlenmelidir?

FSEK’in 21–25. maddeleri eser sahibinin başlıca mali haklarını düzenlemektedir.

Bunlar işleme, çoğaltma, yayma, temsil ve umuma iletim haklarıdır.

Medya sektöründe bu hakların önemi, içeriğin hangi platformlarda ve hangi yöntemlerle kullanılacağına göre değişmektedir.

İşleme hakkı

Bir eserin tercüme edilmesi, uyarlanması veya başka bir biçimde işlenmesi gündeme geldiğinde FSEK’in 21. maddesi önem kazanır.

Örneğin özgün bir video yapımının başka bir formatta uyarlanması ya da bir eserin farklı bir anlatı biçimine dönüştürülmesi, somut işlemin niteliğine göre işleme hakkını ilgilendirebilir.

Çoğaltma hakkı

Video, fotoğraf, metin veya diğer eserlerin kopyalanması ve dijital ortamlarda çoğaltılması bakımından FSEK’in 22. maddesi değerlendirilir.

Yayma hakkı

Eserin aslının veya çoğaltılmış nüshalarının dağıtımıyla ilgili işlemler FSEK’in 23. maddesi kapsamında ele alınır.

Temsil hakkı

Eserin doğrudan veya teknik araçlarla umumi mahallerde temsil edilmesi, FSEK’in 24. maddesi kapsamında değerlendirilebilir.

Umuma iletim hakkı

FSEK’in 25. maddesi dijital yayıncılık bakımından özellikle önemlidir.

Eserin internet ortamında kullanıcıların seçtikleri yer ve zamanda erişimine sunulması gibi faaliyetler bu hak kapsamında değerlendirilebilir.

Bu nedenle bir içerik üreticisiyle yapılan sözleşmede yalnızca “yayınlama hakkı verilmiştir” ifadesinin bulunması, hedeflenen bütün kullanım biçimleri açısından yeterli olmayabilir.

4. Telif Hakları Sözleşmelerinin Yazılı Olması Zorunlu mudur?

FSEK’in 52. maddesi bu konuda açık bir düzenleme içermektedir.

Mali haklara ilişkin sözleşme ve tasarrufların yazılı olması ve sözleşmeye konu hakların ayrı ayrı gösterilmesi gerekir.

Bu hüküm, medya şirketleri açısından önemli bir hukuki güvenlik kuralıdır.

Örneğin bir prodüksiyon şirketinin hazırlattığı videoyu televizyonda yayımlaması, aynı videoyu farklı dijital platformlarda kullanması, başka bir kuruluşa lisanslaması veya yeniden uyarlaması farklı hukuki hak ve yetkileri gündeme getirebilir.

Bu nedenle sözleşmede özellikle şu konuların değerlendirilmesi gerekir:

• Hangi eserin veya içeriğin sözleşme konusu olduğu.
• Hangi mali hakların devredildiği veya kullanımına izin verildiği.
• Kullanım yetkisinin münhasır olup olmadığı.
• Kullanımın coğrafi kapsamı.
• Sözleşmenin süresi.
• İçeriğin yayımlanacağı platformlar.
• Yeniden kullanım ve alt lisans verilmesi koşulları.
• Bedel ve ödeme hükümleri.
• Sözleşmenin sona ermesinin sonuçları.

Mali hakların devredilmesi ile yalnızca belirli kullanım yetkilerinin tanınması aynı hukuki işlem değildir.

5. Sosyal Medya ve YouTube İçerikleri Başka Platformlarda Kullanılabilir mi?

Bir içeriğin sosyal medya platformunda herkes tarafından erişilebilir olması, onun telif korumasından çıktığı anlamına gelmez.

Örneğin Instagram’da yayımlanan bir fotoğrafın, YouTube’daki bir videonun veya TikTok’taki özgün bir içeriğin başka bir medya kuruluşu tarafından kullanılması, hak sahipliği ve kullanım izni yönünden değerlendirilmelidir.

Sosyal medya platformlarının kullanım koşulları, içerik üreticisinin platforma verdiği lisanslar ve üçüncü kişilerin kullanım yetkileri birbirinden farklıdır.

Bir medya şirketinin başka bir kullanıcının içeriğine erişebiliyor olması, onu her amaçla çoğaltabileceği, değiştirebileceği veya ticari yayınlarında kullanabileceği anlamına gelmez.

Paylaşım, gömme (embedding), yeniden yükleme ve içerikten kesit alma gibi teknik işlemler de aynı hukuki sonucu doğurmayabilir.

Her kullanımın niteliği, telif hakları ve gerektiğinde kişilik hakları bakımından ayrıca incelenmelidir.

6. Haber Siteleri Başka Kaynaklardan Haber ve Fotoğraf Kullanabilir mi?

Dijital haber sitelerinde karşılaşılan önemli sorunlardan biri, başka medya kuruluşlarında yayımlanan haberlerin ve görsellerin yeniden kullanılmasıdır.

Haberin konusu olan olgular ile haberin özgün anlatımı arasında hukuki ayrım yapılmalıdır.

Örneğin bir basın toplantısının gerçekleştiği, bir şirketin açıklama yaptığı veya bir mahkemenin karar verdiği yönündeki yalın bilgiler ile bu bilgilerden oluşturulmuş özgün haber metni aynı hukuki nitelikte olmayabilir.

Ayrıca FSEK’in 36. maddesi, basın ve yayın alanında belirli içeriklerin iktibas edilmesine ilişkin özel hükümler içermektedir.

Ancak bu hüküm, başka kaynaklardaki bütün haberlerin, fotoğrafların veya videoların sınırsız şekilde kopyalanmasına izin verdiği şeklinde yorumlanamaz.

Özellikle fotoğraf, grafik, video ve diğer görsel materyallerin eser veya bağlantılı hak korumasından yararlanıp yararlanmadığı ayrı değerlendirilmelidir.

Kaynak gösterilmesi de tek başına her kullanımı hukuka uygun hâle getirmez.

Bu nedenle haber sitelerinin hem kaynak kullanım politikası hem de görsel lisans yönetimi konusunda açık bir hukuki işleyiş oluşturması önemlidir.

7. Prodüksiyon Şirketlerinde Senarist, Yönetmen ve Yapımcı Hakları

Televizyon programları, belgeseller, diziler ve dijital platform yapımlarında farklı kişilerin yaratıcı katkıları bulunabilir.

Senarist, yönetmen, besteci, görüntü yönetmeni, oyuncu ve yapımcı gibi tarafların hakları aynı hukuki nitelikte değildir.

Özellikle sinema eserlerinde eser sahipliği ile bağlantılı hak sahipliği birbirinden ayrılmalıdır.

Yapımcı ile yaratıcı katkı sağlayan kişiler arasında hazırlanacak sözleşmelerde eser sahipliği, mali hakların kullanımı, bağlantılı haklar, ücret, yeniden gösterim ve dijital yayın koşulları ayrıca değerlendirilmelidir.

Bir yapımın televizyon kanalı için hazırlanmış olması, bütün dijital kullanım haklarının süresiz olarak yapımcıya veya yayıncıya geçtiği anlamına gelmez.

Özellikle geçmiş yıllarda hazırlanmış televizyon yapımlarının dijital platformlarda yeniden yayımlanması sırasında eski sözleşmelerin kapsamı önem kazanabilir.

8. Podcast, Radyo ve Dijital Ses Yayınlarında Telif Hakları

Podcast yayıncılığı ve dijital ses platformları da telif hakkı bakımından çeşitli hukuki sorunlar doğurabilir.

Örneğin bir podcast yayınında kullanılan müzik, ses kaydı, röportaj, jenerik veya başka bir eserden alınan bölüm farklı hak sahipleriyle ilişkili olabilir.

Bu nedenle podcast yapımcılarının yalnızca programı hazırlayan kişilerle değil, kullanılan diğer içeriklerin hak sahipleriyle ilgili yetkilendirme süreçlerini de değerlendirmesi gerekir.

Bir müzik eserinin bestesi ve sözleri üzerindeki haklarla belirli bir ses kaydı üzerindeki bağlantılı haklar farklı kişilere ait olabilir.

Ayrıca yayıncının elde ettiği kullanım izninin kapsamı, programın internet üzerinden dinlenebilir hâle getirilmesi veya başka platformlarda dağıtılması açısından önemlidir.

9. Yapay Zekâ ile Üretilen İçeriklerin Telif Hakları

Yapay zekâ destekli metin, görsel, ses ve video üretimi, dijital medya şirketlerinin çalışma biçimlerini değiştirmektedir.

Bununla birlikte yapay zekâ tarafından üretilen içeriklerin eser niteliği, hak sahipliği ve kullanım koşulları her durumda aynı değildir.

Türk hukukunda eser sahipliği değerlendirmesinde FSEK’in eser ve eser sahibi tanımları önem taşır.

Tamamen otomatik üretilmiş ve insanın yaratıcı katkısının bulunmadığı bir çıktının telif hakkıyla korunup korunmayacağı, geleneksel eser sahipliği ilkeleri bakımından hukuki tartışmalar yaratmaktadır.

Buna karşılık yapay zekâ araçları kullanılarak oluşturulan bir içerikte kişinin özgün yaratıcı katkısının bulunması, somut çalışmanın farklı biçimde değerlendirilmesini gerektirebilir.

Medya şirketleri açısından yapay zekâ kullanımında üç temel konu öne çıkar:

Girdi ve kaynak materyaller: Yapay zekâ sistemine yüklenen eserler üzerinde gerekli kullanım yetkilerinin bulunup bulunmadığı.

Üretilen çıktılar: Çıktının üçüncü kişilere ait korunan unsurları içerip içermediği ve bağımsız kullanımının hukuki sonuçları.

Platform ve hizmet koşulları: Kullanılan yapay zekâ sağlayıcısının ticari kullanım, gizlilik, veri işleme ve fikrî haklarla ilgili sözleşme hükümleri.

Bu nedenle medya kuruluşlarının yapay zekâyla içerik üretimini yalnızca teknik bir süreç olarak değil, hukuki risk yönetiminin parçası olarak değerlendirmesi gerekir.

10. Dijital İçerik Sözleşmelerinde Bulunması Gereken Temel Hükümler

Medya şirketleri ile içerik üreticileri arasındaki sözleşmeler, üretimin niteliğine göre farklı hükümler içerebilir.

Bununla birlikte genel olarak aşağıdaki başlıklar önem taşımaktadır:

1. Sözleşmenin tarafları ve içeriğin tanımı.
2. Üretilecek eserin veya hizmetin kapsamı.
3. Teslim biçimi, teknik şartlar ve takvim.
4. Mali hakların ayrı ayrı gösterilmesi.
5. Hak devri veya kullanım izninin niteliği.
6. Süre, coğrafi kapsam ve kullanılacak platformlar.
7. İçerikte değişiklik ve uyarlama yapılmasının koşulları.
8. Ücret, ödeme ve varsa ilave kullanım bedelleri.
9. Üçüncü kişilere ait hakların kullanılması.
10. Gizlilik, kişisel veriler ve ticari sırların korunması.
11. Sözleşmeye aykırılık ve sorumluluk hükümleri.
12. Sona erme, arşiv kullanımı ve uyuşmazlık çözümü.

Sözleşmenin hazırlanmasında yalnızca genel hizmet hükümleri değil, FSEK’in hak devir ve lisans düzenlemeleri de dikkate alınmalıdır.

11. Telif Hakkı İhlali Hâlinde Medya Şirketlerinin Sorumluluğu

Bir eserin hak sahibinden gerekli yetki alınmaksızın kullanılması, hukuki ve belirli şartlarda cezai sorumluluk doğurabilir.

FSEK, eser sahiplerinin ve ilgili hak sahiplerinin başvurabileceği çeşitli hukuki koruma yollarını düzenlemektedir.

Somut olayın koşullarına göre tecavüzün ref’i, men’i, tazminat ve diğer talepler gündeme gelebilir.

Özellikle FSEK’in 68. maddesi, belirli mali hak ihlallerinde talep edilebilecek bedellere ilişkin özel bir düzenleme içermektedir.

Bununla birlikte her telif hakkı ihlali iddiasında aynı hukuki sonuca ulaşılmaz.

Eser niteliği, hak sahipliği, sözleşmenin kapsamı, kullanım biçimi, kanuni istisnalar ve ihlalin gerçekleşip gerçekleşmediği birlikte değerlendirilmelidir.

Medya şirketlerinin uyuşmazlık ortaya çıktıktan sonra savunma geliştirmek yerine, içerik üretimi ve yayın süreçlerinde hukuki önleyici mekanizmalar kurması daha sürdürülebilir bir yaklaşım olabilir.

12. Medya Şirketleri İçin Telif Hakkı Risk Yönetimi

Dijital yayıncılık faaliyetlerinde hukuki güvenliğin sağlanabilmesi için sözleşmelerin hazırlanması kadar kurum içi uygulamaların da önem taşıdığı görülmektedir.

Örneğin bir medya şirketinde:

• Kullanılan içeriklerin kaynağı ve lisansları kayıt altına alınabilir.
• Freelance çalışanlarla standart ancak işe uygun sözleşmeler hazırlanabilir.
• Görsel ve müzik kullanım izinleri belgelenebilir.
• Yayın platformlarına göre hak kullanım kapsamı incelenebilir.
• Arşiv içeriklerinin yeniden kullanımından önce sözleşmeler kontrol edilebilir.
• Yapay zekâ ile içerik üretimine ilişkin kurum içi kurallar geliştirilebilir.
• Telif hakkı iddialarına yönelik başvuru ve değerlendirme süreçleri oluşturulabilir.

Bu tür önlemler, her uyuşmazlığı ortadan kaldırmasa da hukuki risklerin daha erken tespit edilmesine yardımcı olabilir.

13. Sık Sorulan Sorular

Bir medya şirketi çalışanının yazdığı makalenin telif hakkı şirkete mi aittir?

FSEK’in 18. maddesi uyarınca çalışanların görevlerini yerine getirirken oluşturdukları eserler üzerindeki mali hakların kullanım yetkisi, sözleşmeden veya işin mahiyetinden aksi anlaşılmadıkça onları çalıştıran tarafından kullanılabilir. Ancak bu durum eser sahipliği ve manevi haklarla karıştırılmamalıdır.

Freelance yazara ücret ödenmesi telif haklarının devredildiği anlamına gelir mi?

Tek başına ücret ödenmesi, mali hakların tamamının devredildiği anlamına gelmez. Hakların devri veya kullanım izni konusunda FSEK’in öngördüğü sözleşme koşulları değerlendirilmelidir.

İnternette bulunan fotoğraflar kaynak gösterilerek kullanılabilir mi?

Kaynak göstermek, tek başına fotoğrafın kullanılmasına izin verildiği anlamına gelmez. Fotoğrafın hukuki niteliği, hak sahipliği, kullanım lisansı ve uygulanabilir kanuni istisnalar incelenmelidir.

YouTube için üretilen video televizyonda da yayımlanabilir mi?

Bu durum ilgili hakların kapsamına, sözleşmeye ve içerikte kullanılan üçüncü kişi eserlerine göre değişir. Bir platform için verilen izin, bütün yayın ortamlarını kendiliğinden kapsamayabilir.

Yapay zekâ tarafından hazırlanan içeriklerin telif hakkı kime aittir?

Bu konuda genel ve her duruma uygulanabilecek tek bir cevap vermek mümkün değildir. İnsan katkısı, eserin niteliği, üçüncü kişi hakları ve kullanılan hizmetin sözleşme koşulları değerlendirilmelidir.

Eski televizyon programları dijital platformlarda yeniden yayımlanabilir mi?

Programın ve içerdiği eserlerin hak sahipliği, yapım sözleşmeleri, bağlantılı haklar ve dijital kullanıma ilişkin izinler değerlendirilmelidir. Eski bir yayına sahip olunması, bütün dijital yayın haklarının mevcut olduğu anlamına gelmeyebilir.

Sonuç: Dijital Yayıncılıkta Hukuki Güvenlik İçerik Üretiminden Önce Başlar

Medya sektöründe içerik üretiminin hızlanması ve yayın platformlarının çeşitlenmesi, telif hakkı ve sözleşme yönetimini daha önemli hâle getirmiştir.

Bir içeriğin kim tarafından üretildiği, hangi haklarla kullanılabileceği, hangi platformlarda yayımlanacağı ve üçüncü kişilere devredilip devredilemeyeceği yalnızca ticari değil, hukuki sonuçları da bulunan kararlardır.

5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun mali haklar, eser sahipliği ve sözleşme düzenlemeleri, medya kuruluşlarının bu süreçlerde dikkate alması gereken temel hukuki çerçeveyi oluşturmaktadır.

Bu nedenle medya şirketlerinin dijital içerik sözleşmelerini ve yayın politikalarını faaliyetlerinin niteliğine uygun şekilde düzenlemeleri önem taşır.

SMYRNA LEGAL, fikrî mülkiyet hukuku, şirketler hukuku ve sözleşmeler hukuku kapsamında medya ve dijital yayıncılık faaliyetlerinden kaynaklanan hukuki konulara ilişkin değerlendirmeler sunmaktadır.

Av.Mutlu Çakır

İlgili Mevzuat

• 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu.
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu.
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu.
• 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu.
• 5651 sayılı Kanun.
• Radyo ve televizyon yayıncılığı açısından uygulanabilir 6112 sayılı Kanun ve ilgili ikincil düzenlemeler.

Bu yazı genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut olayların hukuki sonuçları, ilgili sözleşmeler ve güncel mevzuat çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir.